སྐུ་རྗེས་ལྷ་ཁང་།

Quick Facts

History (Dzongkha)

༆གསོལ་འདེབས་ལེའུ་བདུན་མ་ལས། ལྷོ་ཕྱོགས་མོན་ཁའི་བྲག་ལ་སྐུ་རྗེས་བཞགཿཟེར་གསུངས་ཡོདཔ་བཟུམ་ གུ་རུའི་གནས་ཆེན་ག་ར་གི་ནང་ལས་གཙོ་བོ་ཅིག་ཨིན་མི་ སྐུ་རྗེས་རྡོ་རྗེ་བརྩེགས་པའི་བྲག་གི་གནས་འདི་ ཧེ་མ་དུས་རབས་བརྒྱད་པའི་ནང་ སངྱས་གཉིས་པ་ཨྱོན་གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་དང་ལྷ་ཅིག་འབུམ་ལྡན་ བྲག་དམར་རྡོ་རྗེ་བརྩེགས་པའི་ རྡོ་རྫེའི་གུར་ཁང་གི་ཕུག་པ་ལུ་བཞུགས་ཏེ་ སློབ་དཔོན་ཆེན་པོ་གིས་སྒྲུབ་པ་མཛད། ལྷ་ཅིག་འབུམ་ལྡན་གྱིས་ཆུ་ལེན་པ་དང་གཏོར་མ་བཤམས་པ་ལ་སོགས་པའི་འཕྲིན་ལས་མཛད། དེ་ལས་ ཨྱོན་པདྨ་གིས་རྡོ་རྗེ་བརྩེགས་པའི་བྲག་ལུ་ ཙན་དན་གྱི་ཕྱག་འཁར་བཙུགསཔ་ད་ཀླུ་ཡི་ཕོ་བྲང་ལུ་ཕོག་སྟེ་ ཕོ་བྲང་སྤརཝ་ད་ཀླུའི་རྒྱལ་པོ་པདྨ་ཅན་ཟེར་མི་གིས་མངོན་ཤེས་གཟིགསཔ་ད་ གུ་རུ་པདྨ་འབྱུང་གནས་ཨིནམ་ཤེས་ཏེ་ག་ཅི་གསུངས་ནི་ཡོདཔ་སྨོ་ཟེར་ཞུཝ་ད་ གུ་རུ་གིས་ང་ལུ་ཆུ་འགྲོ་བ་འདྲེན་པ་ཟེར་མི་འདི་ དགོ་ནི་ཨིན་ཟེར་གསུངས་ནུག། ཀླུ་ཡི་རྒྱལ་པོ་གིས་ཆུ་འགྲོ་བ་འདྲེན་པ་ཟེར་མི་འདི་ག་ཅི་སྨོ་ཟེར་ཞུ་བའི་ལན་ལུ་ གུ་རུ་གིས་ ཆུ་འགྲོ་བ་འདྲེན་པ་ཟེར་མི་འདི་ ཆུ་སྣ་དགུ་ཚང་མི་ཅིག་ལུ་གོ་ནི་ཨིན་ཟེར་གསུངས་གསུངསམ་ཨིན་མས། ཀླུ་ཡི་རྒྱལ་པོ་པདྨ་ཅན་གྱིས་ འདི་ང་གིས་ཕུལ་གེ་ཟེར་ཞུ་ནུག། དེ་ལས་ཞག་བདུན་ལངས་ད་དྲོ་པ་ གུ་རུ་གིས་ ལྷ་ཅིག་འབུམ་ལྡན་ལུ་ ད་རེས་ང་བཅས་གཉིས་ཀྱི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་སྒོ་ལས་སྒྲུུབ་རྟགས་བཏོན་ནི་ཨིན། ལྷ་ཅིག་འབུམ་ལྡན་ཁྱོད་ཀྱིས་གསེར་གྱི་གྷ་ཌ་འབག་སྟེ་ ནུབ་བྱང་མཚམས་ལུ་བྱག་ཆུང་ཀུ་ཅིག་ལས་གྲུབ་ཆུ་འཐོན་ནི་ཡོདཔ་ལས་ ཆུ་དེ་འཐོནམ་ཅིག་ཆུ་ཕུད་ས་ཁར་རེག་མ་བཅུག་པར་བཟེད་ཅིག་ཟེར་གསུངས་ནུག། ལྷ་ཅིག་འབུམ་ལྡན་དེ་ཁར་ཕེབས་མ་ཐག་ལུ་ གུ་རུའི་ཐུགས་སྨོན་དང་མཁའ་འགྲོའི་ལུང་བསྟན་ལས་བྱག་ཆུང་ཀུ་དེ་ཁ་ལས་ཆུ་ཐོན་ནུག། ཆུ་ཕུད་ས་ཁར་རེག་མ་བཅུག་པར་གསེར་གྱི་གྷ་ཌ་ནང་ལུ་བཟེད་པའི་མོད་ལུ་ མཁའ་འགྲོ་ལྔ་ལུ་གྱུར། མཁའ་འགྲོ་ལྔའི་དཔུང་པར་གསེར་གྱི་གྷ་ཌ་ནང་ལུ་བཟེད་པའི་མོད་ལུ་མཁའ་འགྲོ་ལྔ་ལུ་གྱུར། གཁའ་འགྲོ་ལྔའི་དཔུང་པར་གསེར་གྱི་གྷ་ཌ་ལྔ་ལུ་གྱུར་ཏེ་ མར་ཐང་ནང་ཕེབས་མ་ཐག་ ཤར་གྱི་ཕྱོགས་ལས་ཉི་མའི་རྩེ་ཤརཝ་ད་ ཉི་མའི་འོད་ཟེར་གསེར་གྱི་གྷ་ཌ་ལུ་ཕོག་གྷ་ཌའི་མདངས་བྲག་ལུ་ཕོག་བྲག་གི་མདངས་མཁའ་འགྲོ་ལུ་ཕོག་དེ་ལས་འཇའ་དང་འོད་ཀྱིས་ཐང་གང་བའི་སྐབས་ སྣང་སྲིད་ལྷ་འདྲེ་གེ་ར་ཧ་ལས་པའི་འུར་སྐད་སྦོམ་ཐོནམ་ད་ ཤེལ་གིས་དཀརཔོ་ཡང་བྲག་གསེབ་ལས་སེངྒེ་ལུ་སྤྲུལ་ཏེ་ཕྱི་ཁར་ཐོན་འོངམ་ཅིག་ གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་གིས་བྱ་ཁྱུང་ལུ་སྤྲུལ་ཞིནམ་ལས་ཤེལ་གིང་དཀར་པོའི་སྟེང་ལུ་བཞོན་ཏེ་ རྔམ་བརྗིད་ཀྱི་སྒོ་ལས་ ད་རེས་ཤེལ་གིང་དཀར་པོ་ཟེར་མི་ཁྱོད་ སྔགས་པ་པདྨ་འབྱུང་གནས་ངེའི་ལག་པར་ཚུདཔ་ཨིན། སྲིནྡྷ྄་རཱ་ཛའི་བླ་སྲོག་ཁྱོད་ཀྱིས་ལེན་ནུག་ཟེར་གསུངསམ་ད། ལྷ་འདྲེའི་གཙོ་བོ་ ཤེལ་གིང་དཀར་པོ་གིས་གུ་རུ་ལུ་དེ་སྦེ་ཞུ་ནུག། ཀྱེེ། སྔགས་པ་ཆེན་པོ་ལགས། བདག་ནི་སྲོག་བདག་དཔོན་བྲེད་ཚེཿ ཤེལ་གིང་དཀར་པོ་བྱ་བ་ཨིནཿ གནོད་སྦིན་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ གང་བ་བཟང་པོ་བྱ་བ་ཡིནཿ རྨུའི་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ རྨུག་རྟ་འུར་ཆེན་བྱ་བ་ཡིནཿ བཙན་གྱི་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ སྐྱེས་བུ་ལུང་བཙན་བྱ་བ་ཡིནཿརྨུག་རྟ་འུར་ཆེན་བྱ་བ་ཡིནཿ བཙན་གྱི་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ སྐྱེས་བུ་ལུང་བཙན་བྱ་བ་ཡིནཿ གཟའ་ཡི་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ གཟའ་བདུད་རྒྱལ་པོ་ར་ཧ྄་ལཿ བདུད་ཀྱི་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ འཆི་བདག་ཟྭོ་ར་ར་སྐྱེས་ཡིནཿཀླུ་ཡི་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ ཀླུ་ཆེན་མགོ་དགུ་ང་ཡིན་ནོཿ མ་མོའི་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ ང་ནི་དམ་སྲི་མ་མོ་ཡིནཿ ང་ནི་ལྷ་འདྲེ་ཀུན་གྱི་རྒྱལ་པོ་སྟེཿ སྣང་སྲིད་ལྷ་འདྲེ་ང་ཡི་འབངསཿང་ལས་ཆེ་བཙན་སུ་ཡང་མེདཿརྒྱལ་པོ་སིནྡྷུ་རཱ་ཛའི་བླ་སྲོག་འདི་ཡིན་ཁྱེད་ལ་འབུལ་ལོཿ སྔར་ཡང་སྤྱོད་ངན་བྱེད་པས་ལནཿ ད་གཟོད་སྤྱོད་ངན་མི་བྱེད་ཞུཿ ལར་ནི་ཁམས་གསུམ་སེམས་ཅན་རྣམསཿ དབུགས་མེད་ས་རྡོ་མ་གཏོགས་པཿ དབུགས་ཅན་སྲོག་ཀུན་ང་ཡིས་དབང་ཿ སྲོག་འདི་རྒྱལ་པོ་རང་ལུ་ལོག་ཕུལཝ་ཨིན་ཟེར་ཞུ་སྟེ་ ལྕགས་ཀྱི་གའུ་ནང་ལུ་ བྲ་བའི་བརླིད་བུ་(བྱི་ཙིའི་གསོབ་བཟུམ་ཅིག) ཁྲ་ཤིག་སྦེ་ཡོད་མི་འདི་དབུགས་དང་སྲོག་ཨིན། དེའི་ནང་ལུ་བབ་ཤེམ་དཀརཔོ་གཅིག་ཡོད་མི་འདི་བླ་ཨིན་ནོ། ངའི་སྲོག་སྔགས་ཏྲི་དུ་ཏྲི་ཛ༔ཨིན་ཟེར་སློབ་དཔོན་ལུ་ཕུལ་ནུག།

དེ་ལས་ ཨྱོན་པདྨའི་རྫུ་འཕྲུལ་གྱིས་ རྡོ་རྗེ་བརྩེགས་པའི་བྲག་ལུ་སྐུ་རྗེས་བཞག་ འཛམ་གླིང་བསྟན་པའི་སྲོག་ཤིང་དང་འདྲ་བའི་ཙན་དན་གྱི་ཕྱག་འཁར་བྱག་གུ་བཙུགས་གནངམ་མ་ཚད་ ལྷ་ལྩམ་འབུམ་ལྡན་གྱིས་ཡང་བྲག་ལུ་སྐུ་རྗེས་དང་ རྡོ་ནག་ལུ་རྫུ་འཕྲུལ་གྱི་ཞབས་རྗེས་བཞག་ གུ་རུའི་ཐུགས་སྨོན་ལས་ ཤེལ་གིང་ཐཀར་པོའི་བྲག་གུ་ ཕྱག་རྗེས་དང་ཞབས་རྗེས་ཚུ་ ཆ་མཉམ་སྒྲུ་རྟགས་སྦེ་བྱུངམ་ལས་ ལྷ་འདྲེ་མི་གསུམ་ག་ར་གཅིག་གིས་གཅིག་ལུ་བལྟ་སྟེ་ཧ་ལས། ད་རེས་རྨི་ལམ་ཨིན་ན་ དངོས་སུ་ཨིན་ན་ ཟེར་སླབ་སྡོད་པའི་བར་ན་ སློབ་དཔོན་དང་ལྷ་གཅིག་འབུམ་ལྡན་གཉིས་ཀྱིས་ ཆུ་ཕུད་དང་རྒྱལ་པོའི་བླ་སྲོག་བསྣམས་ཏེ་ལྕགས་མཁར་ལུ་བྱོན་ནུག། གུ་རུ་རིན་པོ་ཆེ་རྒྱལ་པོའི་ཧང་ཁར་བྱོན་ཏེ་ བྱི་ཙིའི་གསོབ་དེ་ཁ་ཕྱེ་སྟེ་བླ་སྲོག་སྣའི་ནང་ལས་ཡར་བཏང་། ད་རུང་གསོབ་ནང་ལུ་བབ་ཤེམ་དཀརཔོ་དངོས་སུ་མ་གྲུབ་པའི་འཇའ་ཚོན་བཟུམ་ཅིག་ཡོད་མི་དེ་ རྒྱལ་པོའི་སྤྱི་གཙུག་ལས་མར་བཏང་། ཆུ་འགྲོ་བ་འདྲེན་པའི་ཆུ་དེ་རྒྱལ་པོ་ལུ་དྲངས་ཏེ་ རྒྱལ་པོ་སིནྡྷུ་རཱ་ཛ་ནད་ལས་གྲོལ་སོང་ནུག། དེ་འབདཝ་ལས་ ད་རེས་ནངས་པའི་བར་ཡང་ རྒྱལ་ཁབ་མཐའ་དབུས་མེད་པའི་མི་སེར་མ་མཉམ་གྱིས་ བུམ་ཐང་སྐུ་རྗེས་འདི་ག་ཅི་དེ་རྩ་ཅན་ཅིག་སྦེ་བརྩིདོ་ཡོད་པའི་ཁར་ གྲུབ་ཆུ་ལུ་ དད་པ་དག་སྣང་སྦོམ་བསྐྱེད་དེ་ ཁ་ལུ་འཐུང་ གཟུགས་འཁྱུ།འགྲོ་འགྲུལ་པ་ཚུ་གིས་ཁྱོསམ་གི་དོན་ལུ་ལཱ་ཁག་སྦེ་ཞུ་འབག་དགོ་མི་ཡང་རྒྱུ་མཚན་དེ་ལས་བརྟེན་ཏེ་ཨིན་མས།

History

In the seven chaptered prayers, it is said, “in the southern land of Monyul, Guru Rimpoche kept his body print”. Therefore, the kuje of Bumthang is the Guru’s principal sacred site of all. He kept his body print after meditating in the cave called Drakmar Dorji Tsegpa- the Vajra Piled Red Cave.

In the 8th century, Guru Rimpoche, the second lord Buddha and his consort, Lhachig Bumden stayed in the Vajra Piled Red Cave to subdue the local deity Shelging Karpo who was responsible for making King Sindhu Raja sick. While Guru stayed in deep contemplation, khandro did the household chores and helped lay out the ritual edifies.

Guru pierced the Vajra Piled Red Cave with his sectre that hit the palace of the Naga King and shook it. Lui Gyalpo Pemachen knowing it was the work of Guru Rimpoche humbly responded saying what service he should offer. To this, Guru said, “I need chhu drowa drenpa” (an elixir that would liberate all sentient beings). The Naga king did not understand what it meant and asked what it was. Guru said, “It is the mixture of 9 different glasses of water”. The Naga King understood it and said he will offer.

Then, on the morning of the 7th day after this, Guru told Khandro, “Today we will exhibit the miracle of our achievement. Lhachig Bumden, you take the golden container Gahta (གསེར་གྱི་གྷ་ཌ) and go in the direction of north-west where there is a small crag. From there holy water will come out. Before it touched the ground, hold the container and receive it.”

As khandro arrived there, as destiny would have it, the holy water (kuje drupchu) gushed out and khandro received it in her container instantly, five dakinis appeared and each Dakini held the same container. When khandro arrived at Marthang, the first ray of the sun hit the Gahta and reflected on the cliff which then reflected on Khandro and the whole area got filled with rays and rainbows which attracted the attention of malevolent spirits and demons and took them by surprise. Shelging Karpo too got tempted by the event and turned himself into a lion peeped from his shelter to watch the show. At that instant, Guru turned into a garuda (Jachhung) and pounced upon the lion and ferociously announced, “Now you, Shelging Karpo are in the claws of the Great Chant Master, Guru Pema Jungney. You are the one who has seized the life force of King Sindhu Raja”.

Shelging Karpo pleaded:
ཀྱེེ། སྔགས་པ་ཆེན་པོ་ལགས། Oh! The Great Master!
བདག་ནི་སྲོག་བདག་དཔོན་བྱེད་ཚེཿ When I assume the king of life,
ཤེལ་གིང་དཀར་པོ་བྱ་བ་ཨིནཿ I am called Shelging Karpo,
གནོད་སྦྱིན་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ When I assume the King Yaksha,
གང་བ་བཟང་པོ་བྱ་བ་ཡིནཿ I am called Gangwa Zangpo,
རྨུའི་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ When I assume the king of wind,
རྨུག་རྟ་འུར་ཆེན་བྱ་བ་ཡིནཿ I am called the swift wind horse,
བཙན་གྱི་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ When I assume the king of Tsen,
སྐྱེས་བུ་ལུང་བཙན་བྱ་བ་ཡིནཿ I am called Kebu Lungtsen,
གཟའ་ཡི་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ When I assume the king of planet
གཟའ་བདུད་རྒྱལ་པོ་ར་ཧུ་ལཿ My name is Rahula,
བདུད་ཀྱི་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ When I assume the king of Maras
འཆི་བདག་ཟྭོ་ར་ར་སྐྱེས་ཡིནཿ I am Zorarakey,
ཀླུ་ཡི་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ When I assume the king of Naga,
ཀླུ་ཆེན་མགོ་དགུ་ང་ཡིན་ནོཿ I am the nine headed serpent.
མ་མོའི་དཔོན་པོ་བྱེད་པའི་ཚེཿ When I assume the king of Mamo,
ང་ནི་དམ་སྲི་མ་མོ་ཡིནཿ I am the Damsi Mamo,
ང་ནི་ལྷ་འདྲེ་ཀུན་གྱི་རྒྱལ་པོ་སྟེཿ I am the king of all demons
སྣང་སྲིད་ལྷ་འདྲེ་ང་ཡི་འབངསཿ Demons and demi gods are my subjects,
ང་ལས་ཆེ་བཙན་སུ་ཡང་མེདཿ No one is above me,
རྒྱལ་པོ་སིནྡྷུ་རཱ་ཛའི་བླ་སྲོག་འདི་ཡིན་ཁྱེད་ལ་འབུལ་ལོཿ Yes, this is the soul of King Sindhu, I offer it back,
སྔར་ཡང་སྤྱོད་ངན་བྱེད་པས་ལནཿ I seized it because he ill-treated us before,
ད་གཟོད་སྤྱོད་ངན་མི་བྱེད་ཞུཿ Tell him not to repeat.
ལར་ནི་ཁམས་གསུམ་སེམས་ཅན་རྣམསཿ Henceforth, all life bearing sentients of the three spheres
དབུགས་མེད་ས་རྡོ་མ་གཏོགས་པཿ Except the non-living things, land and stones,
དབུགས་ཅན་སྲོག་ཀུན་ང་ཡིས་དབང་ཿ All that has life, I will rule.
སྲོག་འདི་རྒྱལ་པོ་རང་ལུ་ལོག་ཕུལཝ་ཨིན། Now I am returning the king’s life force.

In an iron locket, there is a thin skin like that of a rat,
This is the soul of the king,
Inside this thin skin, you will see a white spider, this is his life,
My secret mantra for this life is ཏྲི་དུ་ཏྲི་ཛ༔

Guru, with his supernatural power, kept his body print on the cave of Vajra Piled Red Cave, planted a cypress tree (Guru’s walking sceptre) as the central axis of the dharma of the world and similarly Consort Lhachig Bumden too left her body print on the cave and footprint on a black stone. Due to the power of Guru’s intense prayer, the cave of Shelging Karpo too got sealed and the footprints of Guru appeared clearly. All those demons and demigods gathered there witnessed this event and remained awestruck looking at each other not knowing whether it was a dream or real. At that moment, Guru and Khandro rushed to Chagkhar Gyalpo Sindhu Raja’s bed carrying the holy water and the king’s life force. Guru opened the skin and the king inhaled his breath, the spider dissolved from the King’s crown and after drinking the holy water (drowa Drenpai Chhu), the king got alright.

Since then, till today, people from all walks of life have strong faith that Kuje is the most sacred site and the drubchu is the holiest of all water. With unwavering devotion, people drink this holy water and use it to take bath to treat a variety of diseases. Because of this, travellers passing via Bumthang make it a point they collect it and take it as a gift.

Photo Gallery